Οι δυσκολίες των μαθητών - Τα γνωστικά κενά


Είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα πολλών ανθρώπων και ιδιαίτερα παιδιών σε σχολική ηλικία να διαβάζουν περισσότερο αυτά που τους κεντρίζουν το ενδιαφέρουν ή αυτά που πιστεύουν ότι κατανοούν καλύτερα. Και όχι άδικα, καθώς είναι απόλυτα φυσιολογικό για κάποιον να μην έχει το ίδιο ενδιαφέρον για όλα τα αντικείμενα μελέτης και κατ’ επέκταση για όλα τα μαθήματα που παρακολουθεί σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Είναι αυτό που λέμε μερικές φορές «δεν το έχει πάρει με καλό μάτι»… Ωστόσο μια τέτοια τάση οδηγεί τους μαθητές να αποκτήσουν κενά σε μαθήματα που δεν είναι στην προτίμησή τους ή που θεωρούν πιο δύσκολα από κάποια άλλα.

Είναι γεγονός ότι οι ειδικοί εκπαιδευτικοί αλλά και οι σχολικοί ψυχολόγοι, συμφωνούν πως δεν υπάρχει «τεμπέλης» μαθητής. Όλα τα παιδιά έχουν έμφυτη την περιέργεια και τη δίψα για μάθηση. Παρόλα αυτά γνωστικά κενά μπορούν να δημιουργηθούν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο μαθητής έχει μαθησιακές δυσκολίες, αλλά ότι δεν έχει την κατάλληλη στήριξη ώστε να μπορέσει να ξεπεράσει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σε κάποιο μάθημα.   

Όταν τα μαθησιακά κενά συσσωρεύονται, κάποια στιγμή, με μαθητική ακρίβεια, θα έρθουν στην επιφάνεια και τότε δημιουργείται ένα επιπλέον άγχος και πίεση τόσο στους γονείς όσο και στους μαθητές. Αντιλαμβάνονται τότε ότι τα περιθώρια για αναπλήρωση αυτών των κενών στενεύουν, ο χρόνος που χάθηκε ήταν πολύτιμος και θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να κερδίσουν την χαμένη γνώση και να μην μένουν «πίσω» στην ύλη του μαθήματος.

Οι γονείς θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή και ειδικά όσοι έχουν μικρότερα παιδιά, που βρίσκονται σε ηλικίες όπου μπαίνουν οι βάσεις για την μετέπειτα εκπαίδευσή τους. Τα μαθησιακά κενά αν δεν καλυφθούν έγκαιρα δεν θα καλύπτονται εύκολα αργότερα. Να μην εθελοτυφλούν γιατί έτσι προκαλούνε ζημιά στο παιδί, τόσο μαθησιακή όσο και ψυχολογική.

Τρόποι αναπλήρωσης των γνωστικών κενών


Ως καθηγήτρια μαθημάτων θετικής κατεύθυνσης, η συμβουλή μου προς όλους τους μαθητές, σε όποιο επίπεδο γνώσεων και αν βρίσκονται, είναι η μαγική λέξη ΕΞΑΣΚΗΣΗ…και γιατί είναι τόσο μαγική? Με την εξάσκηση, όπως και με την επανάληψη, ο μαθητής βλέπει πιο καθαρά σε ποια σημεία υστερεί, εντοπίζει καλύτερα τα γνωστικά κενά του, τα καταγράφει και από εκεί και πέρα, σε συνεργασία με τον καθηγητή του μπορεί να λάβει την απαραίτητη καθοδήγηση ώστε να καλύψει όσο το δυνατόν καλυτέρα τις αδυναμίες του. Υπάρχουν πολλά διαγνωστικά κριτήρια που μπορεί να εφαρμόσει ένας εκπαιδευτικός για την κάλυψη των μαθησιακών κενών, όπως για παράδειγμα ένα καλό εκπαιδευτικό υλικό πάνω στο οποίο θα δουλέψει με τον μαθητή, ένα εξωσχολικό βιβλίο-βοήθημα, διάφορα τεστ κατανόησης κ.α. Μπορεί ο καθηγητής να παροτρύνει τον μαθητή να έχει ένα «τετράδιο αποριών» όπου εκεί μέσα να καταγράφει τις απορίες που έχει σε ένα μάθημα. Μια τέτοια δραστηριότητα, θα του δώσει τη δυνατότητα να οργανώσει την σκέψη του και να αναπτύξει την κριτική του ικανότητα μέσα από την αναγνώριση και καταγραφή των αδυναμιών του.  

Επίσης, μια άλλη συμβουλή μου, είναι η προσωπική ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ. Να μην τα παρατάς με την πρώτη δυσκολία και να μην απογοητεύεσαι. Η γνώση απαιτεί προσπάθεια. Το μονοπάτι της μάθησης για κανέναν δεν είναι εύκολο, ούτε υπάρχουν μαγικά κόλπα ώστε να είσαι σε ένα μάθημα «καλός» χωρίς να έχεις καταβάλλει την απαιτούμενη προσπάθεια ή πιο απλοϊκά, όπως συνηθίζουν να λένε πολλές φορές οι γονείς «να στρωθείς και να διαβάσεις». Η προσπάθεια σίγουρα είναι μια προσωπική υπόθεση, ωστόσο ο μαθητής μπορεί να βοηθηθεί προς αυτή την κατεύθυνση με κίνητρα. Τα κίνητρα, πέρα από την ίδια την οικογένειά του, μπορεί να του τα δώσει ο ίδιος ο δάσκαλος, με το να τον βοηθήσει να οργανώσει καλύτερα το διάβασμά του, με την σωστή καθοδήγηση από που να ξεκινήσει και πως να προχωρήσει, που να εστιάσει, ακολουθώντας ένα προσωπικό οργανόγραμμα μελέτης που λειτουργεί ως ταξινομημένο πλάνο αναπλήρωσης των κενών του. Μαθητής και καθηγητής, θα πρέπει στη συνέχεια να αξιολογούν το πλάνο που έχουν φτιάξει και να το αναπροσαρμόζουν σε περίπτωση που οι στόχοι του δεν επιτυγχάνονται. Εδώ ο ρόλος του καλού καθηγητή είναι να μπορεί να θέτει ρεαλιστικούς στόχους, ανάλογα με το επίπεδο του μαθητή του και τον ρυθμό με τον οποίο μαθαίνει και να κατευθύνει σωστά τον τρόπο οργάνωσης και μελέτης του μαθητή του.

Στα μαθήματα θετικής κατεύθυνσης ξέχνα την παπαγαλία. Η θεωρία της Φυσικής, των Μαθηματικών και της Χημείας μπορεί να κατανοηθεί καλύτερα όταν συνοδεύεται από πρακτική εξάσκηση. Δεν παπαγαλίζουμε ποτέ την θεωρία, όπως για παράδειγμα τους μαθηματικούς τύπους, τους κανόνες, τα θεωρήματα, αλλά τα κατανοούμε, τα κάνουμε κτήμα μας μέσω της επίλυσης ασκήσεων. Όσο περισσότερη πρακτική εξάσκηση τόσο καλύτερα…

Τι θα πρέπει να κάνουν γονείς και καθηγητές ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά με γνωστικά κενά;

Όσο το ζήτημα των μαθησιακών κενών αφήνεται στην τύχη του, τόσο μεγεθύνεται και δημιουργεί μια μεγάλη βαριά σκιά στην σχολική ζωή του μαθητή.

Οι γονείς δεν θα πρέπει να υποτιμούν την επίπτωση των γνωστικών κενών και στην ψυχολογία των παιδιών. Τα κενά δημιουργούν ένα μεγάλο συναισθηματικό και ψυχικό βάρος σε αρκετούς μαθητές καθώς τους δημιουργούν την αίσθηση ότι μειονεκτούν έναντι των άλλων. Τους στερεί κάθε δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής στη διαδικασία του μαθήματος, φοβούνται να κάνουν και την πιο απλή ερώτηση γιατί μπορεί να ακουστεί περίεργη στα αυτιά των συμμαθητών τους που μπορεί να ξέρουν την απάντηση εδώ και καιρό…Τέτοιου είδους καταστάσεις αντιμετωπίζουν πολλά παιδιά στο σχολείο, νιώθοντας ανενεργά και παγιδευμένα στη σχολική τους διαδρομή, με άμεση επίπτωση στην αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους.

Από την άλλη, οι εκπαιδευτικοί οφείλουμε να σταθούμε με μεγαλύτερη προσοχή στο ζήτημα των μαθησιακών κενών και να μην κλείνουμε τα μάτια μας σε ένα τόσο μεγάλο πρόβλημα. Να ενθαρρύνουμε τους μαθητές να μοιράζονται τις δυσκολίες τους χωρίς κανένα δισταγμό, είτε βρίσκονται σε μια σχολική αίθουσα είτε στο φροντιστήριο. Αν για παράδειγμα, ένας μαθητής στο Λύκειο, δεν μπορεί να κάνει κάποιες μαθηματικές πράξεις στην Άλγεβρα που είχε διδαχθεί στο Γυμνάσιο ή δεν έχει κατανοήσει πλήρως κάποια απλά φυσικά φαινόμενα στο μάθημα της Φυσικής, είμαστε υποχρεωμένοι να ασχοληθούμε μαζί του και να λύσουμε τις εκκρεμότητες που μπορεί να έχει.

Τρόποι υπάρχουν πολλοί ώστε ο μαθητής να μην μένει «πίσω» και στο σημείο αυτό η online εκπαίδευση μπορεί να βοηθήσει. Τα online μαθήματα καλύπτουν μεγάλη γκάμα μαθησιακών αναγκών, είναι αρκετά προσιτά σε όλους από οικονομικής άποψης, εύκολα προσβάσιμα από κάθε συσκευή και σχεδιασμένα έτσι ώστε ο μαθητής να μαθαίνει μόνος του σε μεγάλο βαθμό και να είναι αυτόνομος. Ταυτόχρονα, είναι φιλικά προς τους γονείς, ώστε να ελέγχουν την αποτελεσματικότητά τους και να έχουν μια πιο σαφή εικόνα του τι δυσκολεύει το παιδί σε κάθε αντικείμενο.

Και για τους εκπαιδευτικούς, όμως, τα online μαθήματα είναι, εν δυνάμει, ένα εξαιρετικό εργαλείο διδασκαλίας. Μιας και γνωρίζουν καλά το εκάστοτε αντικείμενο, μπορούν να πάρουν πολύτιμες ιδέες, τις οποίες θα ενσωματώσουν εποικοδομητικά στο μάθημά τους και θα ενισχύσουν σημαντικά την καθημερινή τους προσπάθεια να μεταλαμπαδεύσουν τις γνώσεις τους στα παιδιά.

Νατσιούλη Κασσιανή

Φυσικός MSc